De gevolgen van klimaatverandering zijn ook in Vlaanderen steeds zichtbaarder. Landbouwers krijgen vaker te maken met periodes van droogte, hitte en hevige neerslag. Dat maakt het moeilijker om gewassen te telen en zorgt voor meer onzekerheid over opbrengsten.

Tegelijk heeft de Vlaamse landbouw een grote klimaatimpact. In 2024 stootte de landbouwsector ongeveer 7,2 miljoen ton CO₂-equivalenten uit, goed voor 11% van de totale Vlaamse uitstoot. De uitstoot bleef daarmee ongeveer even hoog als in 2023.

Meer dan de helft van die landbouwuitstoot bestaat uit methaan. Dat komt vooral vrij bij de vertering van herkauwers en bij mestopslag. Daarnaast ontstaat CO₂ door het gebruik van fossiele brandstoffen, onder meer in de glastuinbouw, en komt lachgas vrij bij het gebruik van (kunst)mest.

Het gebruik van kunstmest is helaas niet zonder gevolgen. Door intensieve bemesting staat de natuurlijke gezondheid van onze bodems onder druk, terwijl dat heel belangrijk is in een opwarmend klimaat. Een gezonde bodem houdt water vast tijdens droge periodes, voert overtollig water af bij hevige regen en slaat koolstof op

Klimaatneutraal tegen 2050?

Het is nog niet te laat om de klimaatopwarming tegen te gaan. Daarvoor moeten we de uitstoot van de landbouw te verminderen en landbouwsystemen weerbaarder maken tegen droogte, hitte en hevige regen. Ook toont een recente studie aan dat er in België 70 procent minder runderen, 127.000 hectare minder akkerland en véél meer bos komen om ons land klimaatneutraal te maken tegen 2050.

Jean-Luc Crucke, federaal minister van Milieutransitie, zegt in een persbericht dat de studie “het debat kan voeden”. “Maar”, klinkt het nog, “het traject dat de studie schetst, kan niet uitsluitend op de schouders van de landbouwers rusten. De landbouwtransitie houdt een grondige verandering van ons productie- en consumptiemodel in.”

Voedsel en klimaat

Laten we ook even uitzoomen. Volgens de Voedsel- en Landbouworganisatie van de Verenigde Naties (FAO) waren voedselsystemen in 2023 wereldwijd verantwoordelijk voor ongeveer 32% van de uitstoot van broeikasgassen (bron). Die uitstoot ontstaat niet alleen op het landbouwbedrijf. Ook ontbossing en ander landgebruik, voedselverwerking, transport, verpakking, handel, consumptie en voedselverspilling spelen een rol. De uitstoot op het landbouwbedrijf zelf – door gewassen en veeteelt – was goed voor ongeveer de helft van de uitstoot van het volledige voedselsysteem.

Agro-ecologie kijkt naar het hele voedselsysteem, maar landbouw is daarbij een belangrijk aangrijpingspunt. Door landbouw anders te organiseren, kunnen we tegelijk werken aan vermindering van de uitstoot (klimaatmitigatie), biodiversiteit en gezonde bodems.

Agro-ecologie als deel van de oplossing

Agro-ecologie biedt verschillende manieren om ons voedselsysteem weerbaarder en klimaatvriendelijker te maken. Denk binnen de landbouw aan gewassen afwisselen, bodembedekking en gewassen combineren. Ook boslandbouw – waarbij bomen en struiken worden gecombineerd met gewassen en/of dieren – is goed voor koolstofopslag.

Maar niet alleen landbouwers en consumenten spelen hierin een rol. Ook de rest van de voedselketen en het beleid bepalen mee hoe ons voedselsysteem eruitziet. Denk aan eerlijke prijzen voor landbouwers, korte ketens, minder voedselverspilling en beleid dat landbouwers ondersteunt bij de omschakeling naar meer agro-ecologische praktijken.

Aan de kant van de consument kunnen we dan weer efficiënter omgaan met voedingsstoffen en minder vlees consumeren. Zo vraagt een klimaatvriendelijk voedselsysteem inspanningen van verschillende spelers, van boer tot consument en van de voedselketen tot de overheid.

Geen wonderoplossing

De klimaatwinst van agro-ecologie zit niet in één wonderoplossing. Het gaat om een combinatie van landbouwpraktijken die bijdragen aan minder uitstoot, een gezondere bodem en meer weerbaarheid tegen de gevolgen van klimaatverandering.

Daarbij is ook beleid belangrijk. Landbouwers kunnen de omslag naar meer agro-ecologische systemen niet alleen maken. Ze hebben toegang tot kennis, geschikte technieken, afzetmarkten en een inkomen nodig waarmee ze hun bedrijf kunnen blijven runnen.

Op 11 oktober komen we op straat om een beter klimaatbeleid te eisen.

• Verzamelen om 13u45 aan Koning Albert II-laan nr. 7 (kantoorgebouw ‘SEVEN’)
  Toon je trots op onze boeren en neem mee of trek aan: Regenlaarzen, gieter, tuinbroek, tuingereedschap, groenten...