Goed eten mag geen luxe zijn: kunnen we voedsel een plek geven in onze sociale zekerheid?
Je boodschappen doen lijkt steeds meer op een financiële puzzel. Sinds januari 2022 is het gemiddelde boodschappenmandje in België met 30,5% gestegen. Kruidenierswaren zijn 35% duurder geworden en zuivelproducten 32%. Dat de inflatie vandaag opnieuw lager ligt, verandert weinig aan het feit dat we voor veel dagelijkse producten structureel meer betalen dan enkele jaren geleden. We geloven dat we toegang tot gezond en duurzaam voedsel een plek heeft binnen onze sociale zekerheid.
Voor steeds meer mensen wordt gezond eten moeilijk betaalbaar. In 2024 deden bijna 561.000 mensen in België minstens één keer een beroep op voedselhulp. Dat aantal is in tien jaar tijd verdubbeld. En zelfs dat cijfer is volgens de Federatie van de Maatschappelijke Diensten (FdSS) een voorzichtige schatting: mensen die informele hulp krijgen of geen voedselhulp aanvragen, zijn er niet in meegerekend.
Voedselhulp is nodig, maar lost het probleem niet op
Voedselbanken, sociale kruideniers en voedselpakketten zijn vandaag belangrijk voor mensen die moeilijk rondkomen. Tegelijk groeit de vraag en staan organisaties die voedselhulp aanbieden steeds meer onder druk. De FdSS stelt vast dat de huidige systemen de groeiende nood niet kunnen opvangen.
Ook de organisatie voor armoedebestrijding Welzijnsschakels benadrukt dat voedselondersteuning op zichzelf geen structureel antwoord is op armoede (lees meer). Voedselhulp kan nodig zijn, maar zou niet de plaats mogen innemen van een sterke sociale zekerheid.
Wat is sociale zekerheid voor voedsel?
Sociale zekerheid voor voedsel vertrekt vanuit het idee dat toegang tot gezond en duurzaam voedsel een recht is. Via publieke middelen kunnen we die toegang collectief organiseren. Hoe dat precies gebeurt, ligt nog niet vast. In verschillende pilootprojecten wordt geëxperimenteerd met manieren om mensen een budget voor voeding te geven en hen mee te laten bepalen welk soort voedsel daarmee kan worden aangekocht.
In Brussel, Luik en Gent lopen nu verschillende initiatieven rond sociale zekerheid voor voedsel. Die experimenten zijn nog geen uitgewerkt alternatief voor ons huidige systeem. Ze laten wel zien dat er wordt gezocht naar manieren om sociale bescherming te verbinden met de manier waarop we voedsel produceren, verdelen en aankopen.
Van lokaal experiment naar Europees beleid
Dat is ook relevant op Europees niveau. Europese keuzes over landbouw, voedselproductie en onze voedselsystemen bepalen mee welke voeding beschikbaar is, hoe ze geproduceerd wordt en wat ze kost.
Sociale zekerheid voor voedsel biedt een andere manier om naar voedselarmoede te kijken. Niet alleen achteraf ondersteuning bieden wanneer mensen hun boodschappen niet meer kunnen betalen, maar ook vooraf de voorwaarden creëren waardoor iedereen toegang heeft tot gezond en duurzaam voedsel.
Want als bijna 561.000 mensen voedselhulp nodig hebben, is de vraag misschien niet alleen hoe we meer voedsel kunnen verdelen. We kunnen ons ook afvragen hoe we ons voedselsysteem zo kunnen organiseren dat mensen niet afhankelijk worden van voedselhulp om gezond te kunnen eten.
Dat sluit aan bij de inzet van Good Food 4 All: voedsel moet geen privilege zijn van wie het zich kan veroorloven, maar een recht waar iedereen toegang toe heeft.
Goed eten is geen luxe. Het is een recht.
